Het failliet van "out of the box"


Negenentwintig keer om precies te zijn. Afgelopen maand heb ik negenentwintig mensen de uitdrukking ‘out of the box’ horen gebruiken. Al een tijdje verwonder ik mij over het gebruik van deze uitdrukking, tijd om er eens bij stil te staan.

Vorige week sprak ik een senior manager van een internationaal adviesbureau. Zoals wel vaker vroeg ik ook hem eens een paar heel bijzondere eigenschappen en kwaliteiten van zichzelf te noemen. En jawel, ook nu was het ‘out of the box denken’ snel genoemd. Hij verduidelijkte het door aan te geven dat hij vraagstukken op een andere manier bekijkt en hierdoor tot vernieuwende oplossingen komt. Ook nu schoot 'De Hokjesman' door mijn hoofd. De Hokjesman is een TV programma van de VPRO. De intro van het programma is als volgt:

“Van alle landen en volkeren waar ik kwam, vond ik geen vreemdsoortiger slag dan de Nederlanders. Niet één volk, maar een tombola vol culturen, verenigingen en groepen. Met vreemde stammen en exotische gemeenschappen. Zoals de klassieke volkenkundigen voor mij zoek ik ze op, ontleed ze, meet ze en doorgrond ze.”

De presentator – Michael Schaap – is gefascineerd door de heersende hokjesgeest van Nederland. Hij onderzoekt de leefwereld van mensen. Hoe zij zich verhouden tot andere mensen, wat gangbaar is en wat hun plek in de samenleving is. Eigenlijk onderzoekt hij hoe deze mensen zichzelf bewust en onbewust in een hokje plaatsen. En vaak komt hij tot de conclusie dat het voor de betreffende ‘hokjesbewoners’ heel fijn, vertrouwd en veilig is in hun eigen hokje. Op zich is dit niets nieuws. Verschillende onderzoeken tonen namelijk aan dat het zich kunnen identificeren met een groep en ergens bij horen bijdraagt aan het zelfvertrouwen, de eigenwaarde en het levensgenot van mensen. Welke groep maakt in principe niet uit. Als het maar eigen geschreven of ongeschreven wetten, regels, codes, gewoonten en taboes heeft waar iedereen zich min of meer aan houdt en min of meer naar leeft. Het opmerkelijke is dat juist die vertrouwdheid en veiligheid van een hokje de perfecte voedingsbodem is voor gemakzucht, angst en achterdocht naar wat anders is. Of het nu gaat over een land, een subcultuur, een bevolkingsgroep, een sector of bedrijf, een beroepsgroep, vrienden of familie. Voor ieder hokje komt er een moment dat de eigen kaders en identiteit op de proef worden gesteld. De vraagstukken die hierdoor ontstaan, zijn meestal niet afdoende te beantwoorden met traditionele oplossingen…waarmee de speeltuin voor ‘out of the box denkers’ is geboren.

Deze ‘out of the box denkers’ gaan geestdriftig aan de slag. Zij bezitten het talent om in theorie zichzelf buiten een hokje te plaatsen en vanuit die positie tot een andere kijk op de zaak en tot nuttige inzichten te komen. Zij kijken kritisch naar het bestaande om uiteindelijk tot vernieuwing en verbetering te komen. Dat is hun werk, dat is hun meerwaarde. Maar wanneer vernieuwing en ontwikkeling blijkbaar vooral te vinden is buiten het eigen hokje, zijn het openstaan voor iemand uit een ander hokje en de moed hebben het eigen hokje te verrijken met zijn of haar mening, achtergrond, kennis en ervaring dan niet de werkelijke eigenschappen die we moeten inzetten om tot een écht andere structurele oplossing te komen?

En dit is niet alleen weggelegd voor de 'out of the box denkers'. Iedereen heeft die eigenschappen. Het is alleen zaak om ze te ontwikkelen en in te zetten, zodat we gemakzucht, angst en achterdocht de baas blijven. Zeker nu.


Recente columns

© 2011 by Sander de Vries